Rola lasów w stabilizacji klimatu
Zielone płuca planety
W czasach, gdy zmiany klimatu stają się coraz bardziej odczuwalne w postaci gwałtownych burz, susz, pożarów i wzrostu temperatur, rośnie świadomość roli, jaką odgrywają lasy w regulacji globalnych procesów klimatycznych. Choć często postrzegamy je jako źródło drewna czy miejsca rekreacji, ich funkcja jako naturalnych magazynów dwutlenku węgla i stabilizatorów klimatu jest kluczowa dla przyszłości planety.
Naturalne pochłaniacze dwutlenku węgla. Lasy pochłaniają około jednej trzeciej emisji dwutlenku węgla wytwarzanych przez działalność człowieka. Proces fotosyntezy, w którym drzewa przekształcają dwutlenek węgla w tlen i biomasę, sprawia, że lasy są jednymi z najefektywniejszych „narzędzi” w walce z globalnym ociepleniem. Największe zasoby węgla znajdują się w lasach tropikalnych, takich jak Amazonia czy lasy Afryki Środkowej, ale również lasy umiarkowane i borealne odgrywają ważną rolę w tym procesie. W Europie Środkowej, w tym w Polsce, lasy magazynują setki milionów ton węgla, skutecznie przeciwdziałając nadmiernemu wzrostowi stężenia CO2 w atmosferze.
Zalesianie jako strategia klimatyczna. Zalesianie, czyli sadzenie nowych lasów na terenach wcześniej niezalesionych, stało się w ostatnich latach jedną z najtańszych i najskuteczniejszych strategii ograniczania skutków zmian klimatu. Inicjatywy takie jak unijny Zielony Ład czy globalna kampania Trillion Trees zakładają nie tylko zatrzymanie wylesiania, ale także odbudowę zdegradowanych obszarów leśnych.
Badania pokazują, że odpowiednio prowadzone zalesianie może pochłonąć nawet 200 gigaton CO2 w ciągu kilkudziesięciu lat – to ilość odpowiadająca kilkunastu latom globalnych emisji. Warunkiem jest jednak właściwy dobór gatunków, unikanie monokultur i dostosowanie upraw do lokalnych warunków przyrodniczych.
Ochrona lasów to ochrona klimatu. Mimo rosnącej świadomości co roku z powierzchni Ziemi znika ponad 10 mln hektarów lasów. Najczęściej z powodu ekspansji rolnictwa, przemysłu drzewnego czy urbanizacji. Wraz z wycinką uwalnia się zmagazynowany węgiel, co pogłębia efekt cieplarniany. Polska również nie jest wolna od kontrowersji – mimo że powierzchnia lasów systematycznie rośnie (dziś to około 30 proc. kraju), intensywna gospodarka leśna, szczególnie w cennych przyrodniczo obszarach, budzi niepokój ekspertów.
Kluczowe znaczenie ma tu zachowanie tzw. lasów pierwotnych lub naturalnych, które są znacznie skuteczniejsze w magazynowaniu węgla niż młode uprawy leśne. Stare lasy, bogate gatunkowo i różnorodne strukturalnie, lepiej radzą sobie ze stresem klimatycznym i są odporniejsze na susze, szkodniki czy pożary.
Lasy jako tarcza przed skutkami zmian klimatu. Oprócz pochłaniania CO2 lasy pełnią także szereg innych funkcji, które chronią nas przed skutkami globalnego ocieplenia. Stabilizują lokalne warunki pogodowe, zatrzymują wodę w krajobrazie, zmniejszają ryzyko powodzi i przeciwdziałają erozji. W miastach nawet niewielkie zadrzewienia obniżają temperaturę powietrza i poprawiają jego jakość.
Lasy to również dom dla ponad 80 proc. lądowych gatunków roślin i zwierząt. Ich ochrona ma więc również wymiar bioróżnorodnościowy – równie istotny w walce z kryzysem klimatycznym. Im większa różnorodność biologiczna, tym większa odporność całego ekosystemu.
Potrzeba systemowego podejścia. Aby lasy mogły dalej pełnić swoją klimatyczną rolę, potrzebne są skoordynowane działania. Na poziomie politycznym konieczne są trwałe międzynarodowe porozumienia i krajowe strategie ochrony drzewostanów. Potrzebujemy również sprawnego systemu prawnego, który ograniczy wycinkę w cennych przyrodniczo obszarach i będzie promował zrównoważoną gospodarkę leśną. Kluczowe jest też zaangażowanie społeczne – budowanie świadomości ekologicznej, edukacja i traktowanie lasów jako wspólnego dobra.
Zielona przyszłość zależy od lasów. Walka z kryzysem klimatycznym nie ma jednego, prostego rozwiązania. Wymaga wielu działań jednocześnie – ograniczania emisji, rozwoju odnawialnych źródeł energii i zmiany stylu życia. W tym zestawie lasy odgrywają jednak wyjątkową rolę.
Chroniąc lasy, chronimy siebie. A każdy nowy las to inwestycja w przyszłość – bardziej zieloną, stabilniejszą i bezpieczniejszą.
Hanna Krzyżowska
WFOŚiGW w Katowicach
Dzieci uczą się ekologii w terenie
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach od lat wspiera działania, które uczą najmłodszych dbałości o przyrodę. W 2025 roku fundusz przeznaczył na ten cel ponad 600 tys. złotych, a z zajęć skorzysta ponad 16,5 tys. dzieci i młodzieży z całego regionu.
Dzięki dotacjom odbędą się warsztaty w różnych zakątkach województwa. Na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej młodzi uczestnicy wezmą udział w zajęciach terenowych, w Śląskim Ogrodzie Botanicznym poznają bogactwo lokalnej przyrody, a w Pszczynie – pójdą tropem żubra i odkryją sekrety pszczół. W Dąbrowie Górniczej warsztaty poświęcone będą zmianom klimatu i praktycznej adaptacji do nowych warunków. Nie zabraknie też ekologicznych lekcji w gospodarstwach rolnych czy zajęć w ośrodku edukacyjnym w Porąbce.
To inwestycja w przyszłość, bo dzieci i młodzież, które dziś uczą się szacunku do środowiska, jutro będą podejmować decyzje wpływające na jego stan – podkreślają przedstawiciele funduszu.
Program pokazuje, że najlepsza lekcja ekologii odbywa się nie w szkolnej ławce, lecz w bezpośrednim kontakcie z naturą.
♦
Rusza III edycja konkursu Zielona Przestrzeń 2025
Więcej parków, skwerów i zielonych miejsc do odpoczynku – taki jest cel konkursu Zielona Przestrzeń 2025, którego trzecia edycja właśnie wystartowała. Program wspiera samorządy w tworzeniu nowych, ogólnodostępnych terenów zieleni, które mają poprawić jakość życia mieszkańców.
O dofinansowanie mogą się starać jednostki samorządu terytorialnego. Każda gmina czy powiat może złożyć jeden wniosek. Dotacja pokryje nawet 80 proc. kosztów inwestycji, a jej wysokość wyniesie od 100 do 250 tys. złotych. Zrealizowane projekty muszą być zakończone do końca października 2027 roku.
Nabór wniosków potrwa od 18 sierpnia do 30 września 2025 roku. Organizatorzy zachęcają samorządy, by wykorzystały tę szansę i stworzyły przestrzenie, które będą służyć lokalnym społecznościom przez lata.
♦
Bezpłatne porady prawne dla beneficjentów programu Czyste Powietrze
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach, we współpracy z Izbą Adwokacką, uruchomił punkt bezpłatnych porad prawnych dla osób korzystających z programu Czyste Powietrze. Pomoc skierowana jest do beneficjentów, których inwestycje nie zostały zrealizowane przez wykonawców mimo uzyskanego dofinansowania.
Podczas konsultacji adwokaci podpowiedzą, jak dochodzić swoich praw i odzyskać należności od nierzetelnych firm. Spotkania będą się odbywać w siedzibie funduszu przy ul. Wita Stwosza 2 w Katowicach. Aby skorzystać z pomocy, należy wcześniej umówić się telefonicznie, dzwoniąc pod numer 32 722 77 01. Dyżury prawników prowadzone są od poniedziałku do piątku, w godzinach pracy funduszu (7.30–15.30).
To ważne wsparcie dla osób, które napotkały problemy przy realizacji inwestycji w ramach programu Czyste Powietrze. Dzięki niemu mogą szybciej i skuteczniej podjąć działania prawne wobec nierzetelnych wykonawców.